روانشناسی آينده نگری

                           روانشناسی آینده نگری 

 آینده تنها جایی است که در آن بهدنبال آرمانها، آرزوها و اهداف خود هستیم. آینده همان جایی است که قرار است تصمیمات و موفقیت های خود را در آن شکل بدهیم. آینده چیزی است که وجود ندارد و ما باید آن را خلق کنیم. میشود گفت که آینده برآیند تلاشها و فعالیتهای ماست برای خلق خواسته ها.

   آینده نگری یک ویژگی فردی است که مثل هر چیز دیگری در دنیا مزایا و معایبی دارد. آینده نگرها معمولا افرادی نوآور و خلاق هستند که مسائل را متفاوت از دیگران میبینند. آنها زودتر از دیگران متوجه تغییرات پنهان در مسیر حرکت جامعه میشوند و با بهره مندی از آن، شرایط را برای پیشرفت فراهم میکنند. این افراد درسهای گذشته را به دیدگاههای خود در آینده متصل کرده و برای آن برنامه ریزی میکنند. این ویژگی را نمیتوان به طور قطع به صورت مثبت یا منفی مطلق ارزیابی کرد. چون افراط و تفریط در آن میتواند فرد را از مسیر درست خارج کند.

   آینده نگرها افرادی هستند همواره آینده را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهند. به عبارت بهتر میتوان گفت که نگاه این افراد همیشه به سمت فردا است و هر چیزی را با نقش آن در آینده میسنجند. آینده نگری در همه ما وجود دارد. هر کسی که در مورد فردا فکر کرده و یا برای هفته آینده خود برنامه ریزی کند، به نوعی آینده نگری کرده است. البته آینده نگری بیش از حد، به شکلی که فرد از زندگی در حال خارج شده و تمام تمرکز خود را بر آینده بگذارد، ممکن است آسیبزا بوده و کیفیت زندگی را کاهش دهد. به طور کلی، این یک ویژگی فردی است که مزایا و معایبی دارد

                 

                   خصوصیات افراد آینده نگر   

افراد دوراندیش و آینده نگر، خصوصیات زیر را دارند:

بر رفتارهای تکانهای خود کنترل و نظارت دارند؛

عواقب تصمیماتی را که میگیرند، در نظر دارند؛

نوعی تلقی دوراندیشانه همراه با طرح و برنامه و اهداف درازمدت برای آیندهٔ خود دارند؛

مهارتهای مناسبی برای مقاومت در برابر تصمیمگیریها و رفتارهای خود ویرانگر دارند و در برابر تکانهها و هوسهای آنی تسلیم نمیشوند. حتی گاهی سعی میکنند تا از موقعیتهایی که در آنها مجبور میشوند، چنین تصمیمهایی گرفته یا چنین رفتارهایی داشته باشند، دوری کنند

درباره زندگی روزمره و انتخابهایی که باید در زندگی داشته باشند، یک سبک فکری خاص دارند. این سبک فکری سه ویژگی دارد: تصمیمها همراه با تأمل و تدبر هستند، حساب شدهاند و امکان عملی شدن آنها وجود دارد؛

بین آرزوها و خواستهها و اهدافشان نوعی هماهنگی ایجاد میکنند. این هماهنگی آنها را ترغیب کرده و برمیانگیزد برای یک زندگی خوب بکوشند؛ یک زندگی ثابت و استوار، سامانمند و منسجم و با حداقل تعارضات.

                         آثار روان شناختی آینده نگری

1 . ایجاد انگیزه: یک مسابقه بزرگ و مهم دو و میدانی را تصوّر کنید. اگر دونده ای که از بقیّه پیش افتاده، به حریفانی که از او عقب افتاده اند، بنگرد، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ آیا احتمال این که کمی از انگیزه او کاسته شود، وجود ندارد؟ حال اگر این دونده موفق به مسیری که تا رسیدن به هدف و پایان خط باقی مانده، بیندیشد، چه اتفاقی می افتد؟ آیا این توجه به مسیر پیشِ رو، به او انگیزه بیشتری نخواهد داد؟
انسان ها هم در مسیر زندگی، چنین حکایتی دارند. توجه به آینده و آنچه باید به آن برسند، انگیزه ای دوچندان در افراد ایجاد می کند که نتیجه آن، پویایی و کوشایی بیشتر خواهد بود.
2 . هدفمندی: روان شناسی رفتارگرا، با استفاده از شیوه ای که در آن، چندین مرحله طراحی می شود، برای رسیدن افراد به یک هدف مطلوب، برنامه ریزی می کند. بعد از گذراندن هر مرحله، شخصْ تقویت شده، به طیّ مرحله و گام بعدی می پردازد. شخصی که در این مرحله قرار می گیرد، ضمن این که با پیمودن هر مرحله، به مرحله نهایی و هدف اصلی، نزدیک می شود، خود این حرکت، باعث می شود که او خود را انسانی سودمند بداند و با گام برداشتن، خود را به سوی اهدافش به پیش بکشد. این موفقیت، خود، بزرگ ترین تقویت کننده برای او محسوب می شوند. انسان های آینده نگر نیز با توجه به آینده و مسیرهای باقی مانده برای رسیدن به هدف اصلی، واجد یک روحیه جدید می شوند و زندگی را در تمام مراحل آن، هدفمند می بینند.
3 . هویت یابی: تلاش و تکاپوی دائمی انسان ها برای بهبود زندگی خود، بیانگر یک حرکت درونی جهت دسترسی به کمال است. بر اساس نظریه «آبراهام مازلو»، نیازهای روانی انسان که از نیاز به ایمنی شروع می شود، در پایان به قلّه نیازها، یعنی نیاز به خودشکوفایی می انجامد. این مسئله نشان دهنده میل انسان ها برای رسیدن به عالی ترین مراتب بالندگی است. بر این اساس، انسان ها با توجه به اهدافی که برای آینده خود ترسیم می کنند، هویتی نو می یابند ؛ هویّتی انسانی با یک هدف متعالی به نام «شکوفاسازی استعدادهای درون» و این هویت نو، آنها را از چنگالِ اهریمنِ پوچ پنداری و بیهودگی نجات خواهد داد.
4 . استفاده از فرصت ها: فردی که با توجه به آینده زندگی می کند، از آن جا که می داند اجزای زمان با هم ارتباط ناگسستنی دارند و آینده، چیزی نیست به غیر از آنچه امروز و اکنون انجام می دهد، از این رو، در استفاده از تمام فرصت ها برای دسترسی به اهداف آینده اش می کوشد ؛ کوششی که نتیجه اش موفقیت و به دنبال آن، نشاط خواهد بود، به عبارت دیگر: یکی از آثار آینده نگری، تأکید بر «زندگی در حال» خواهد بود که تأثیرات شگرفی در رشد و پیشرفت انسان ها دارد.

                      اثار آینده نگری بر سبک زندگی 

تعادل و توازن در زندگی؛

هماهنگی در زندگی و بین اهداف و آرزوها؛

انسجام و پیوستگی در زندگی؛

کنترل بر خود و بر تصمیمها و رفتارها؛

تفکر و تدبر و تأمل در تصمیمگیریها و انتخابهای مهم زندگی.

                            پارادایم آینده نگری

آینده نگری به معنای تبیین و پیش بینی روندهای آینده است. آینده نگری، فرآیند منظم، مشارکتی، و گردآورنده ادراک هایی برای آینده است که چشم اندازی میان مدت تا بلند مدت را با هدف تصمیم گیری به روز و آمادگی اقدامات مشترک فراهم می آورد.
پاردایم های اصلی آینده نگری

پاردایم اکتشافی: که در آن آینده، نتیجه علت و معلولی گذشته است و نوعی جبرگرایی پنهان در آن وجود دارد. نتیجه این نگاه، آینده ای محتوم و ثابت است که تاریخ مطابق با قوانین خود، حال را به آن آینده ای وصل می کند که انسان صرفا ناظر بیرونی است و فقط می تواند به کشف آن آینده محتوم بپردازد. این پاردایم مبتنی بر پیش بینی که عمدتا مبتنی بر تحلیل روندهای گذشته و ادامه آن در سالهای آتی است، می باشد.

پاردایم هنجاری: که در آن انسان معمار ساخت آینده است. در این پاردایم انسان با طیف وسیعی از آینده ها شامل آینده های ممکن (وقوع حتمی)، محتمل (با فراهم آوردن سازو کارهایی احتمال وقوع آن هست)، مطلوب (با برنامه ریزی دقیق می توان عملی ساخت) و آرمانی (با اهداف متعالی مطابقت دارد) روبه رو ست که رسیدن به هر کدام به سطح و کیفیت خواسته انسان و امکانات فراهم آمده بستگی دارد. در این پارادایم بر خلاف پارادایم اکتشافی، جبرگرایی پنهان وجود ندارد بلکه انسان مختار است مسیر زندگی خود را انتخاب کند ولی با سه سوال روبه روست: وضع کدام آینده ممکن، کدام محتمل و کدام مطلوب است؟

                               اهداف آينده نگری 

مهمترین هدف هایی را  که مطالعات آینده نگری بر آنها استوارند به موارد زیر می توان اشاره کرد:
- مطالعه آینده های ممکن؛
- مطالعه آینده های محتمل؛ 
- مطالعه تصورات گذشته از آینده و دالیل و پیامدهایشان؛
- مطالعه بنیادهای دانش به بررسی این که بر چه اساسی می توان درباره آینده اطالعات و دانش کسب کرد؛ 
- مطالعه بنیادهای اخلاقی تفکر آینده نگرانه- بررسی نقش و اهمیت ارزش ها در تفکر اینده شناسانه؛ 
- ارائه مبنایی برای تفسیر گذشته و حال یا جهت دادن به حال؛ 
- ادغام دانش و ارزش برای طراحی کنش اجتماعی؛ 
- افزایش مشارکت دموکراتیک در تصویر و طراحی آینده؛ 
- ترویج تصویرهای آینده و طرح احتماالت و ارزیابی و حمایت از کنش های اجتماعی معین.

                      راه های کلیدی برای آینده نگری

اطلاعات کسب کنید.

هرچه اطلاعات بیشتری در مورد یک موضوع داشته باشید ساده تر می توانید الگوهای متداول برای آن را بشناسید. کتاب بخوانید و مقالات علمی را دنبال کنید تا بتوانید در حد ممکن اطلاعات لازم را به دست آورید.

تجربه کسب کنید.

تجربیات به نوعی به شما دانش و آینده نگری ای را خواهند داد که نمی توانید جای دیگری پیدا کنید. 

به پیش فرض ها فکر کنید.

تجربیات فکری خود را به ذهن بیاورید. از خودتان در مورد علل و اثرات احتمالی موقعیت های مختلفی بپرسید که لزوما پاسخ آن را نمی دانید. با خودتان فکر کنید آیا این کار منطقی و امکان پذیر است؟ از دانشی که دارید برای کمک کردن به خود استفاده کنید.

 پیش بینی های کوچکی داشته باشید.

برای پیش بینی های کوچک و کم خطری تمرین کنید تا ببینید آینده نگری شما چطور است. مثلا آیا فکر می کنید سرمایه گذاری انتخاب خوبی است؟ در حالت کلی هرچه دانش و تجربه ی بیشتری داشته باشید در استفاده از قدرت آینده نگری خود راحت تر خواهید بود. اما برای چیزهایی که زیاد از آن نمی دانید اعتماد به نفس کاذب نداشته باشید.

نقش شیطانی را بازی کنید.

همیشه فرضیه های خود را با چشم انتقادی بررسی کنید. همیشه موقعیت هایی را در نظر بگیرید که شاید اشتباه کرده اید یا قانون و راهنمایی ای که در ذهن شما اثر نگذاشته است. این کار کمک می کند قدرت تفکر شما قوی تر شده و فاکتورهای مختلفی که می توانند روی موقعیت اثر داشته باشند و قبلا متوجه آن نشده بودید را در ذهن بیاورید.

                 چگونه آینده نگر باشیم

در ادامه راهکارهایی را خواهید خواند که به شما در آینده نگری و برنامه ریزی برای آینده کمک خواهد کرد.

۱. نقشه بکشید

شناسایی اهداف مناسب، توسعه برنامه نوشته شده برای رسیدن به این اهداف و اجرای گامهای عملی مورد نیاز بری رسیدن به آنها میتواند میان موفقیت و شکست در زندگی تفاوت ایجاد کند. اگر یک برنامه مکتوب داشته باشید، انگیزه بیشتری برای شروع کارها و سرمایه گذاری در راستای قلهی مقصودتان خواهید داشت.

بیشتر بخوانید: چگونه یک برنامه ریزی صحیح و عملی داشته باشیم؟

۲. اهدافتان را به اشتراک بگذارید

انجام این کار جز مهمی از هدف گذاری و آینده نگری است. زمانی که با دیگران در رابطه با اهدافتان سخن میگویید، یک شبکه حمایتی از افرادی که به موفقیت شما علاقهمند هستند تشکیل میدهید و میتوانید از آن سود ببرید. این امر همچنین منجر به بیان دیدگاهها حول محول اهداف شما میشود که در این صورت اطلاعات و بینش عمیقتری نسبت به مسیر پیش رو خواهید یافت؛ و مهمتر از همه، این کار شما را مسئول رسیدن به هدف میکند – یک محرک قدرتمند!

۳. تصمیم سازی کنید

پروسهی تصمیم گیری میتواند بسیار سخت باشد اگر بخواهید به آن همه یا هیچ نگاه کنید. به جای اینکه تصمیم بگیرید «هر هفته ۵۰ تومان پس انداز میکنم» یا «من هر روز صبح به باشگاه میروم» یا «من هر روز ورزش خواهم کرد» با خود قرار بگذارید «هر هفته دو یا سه بار به گردش میروم» یا «هر هفته میزان ورزش کردنم را افزایش میدهم».

۴. قدمهای کوچک بردارید

در حالیه که رسیدن به اهداف بزرگ ممکن است دلهره آور به نظر برسد، اهداف کوتاه مدت قابل دستیابیتر هستند. برای مثال اگر روزی ۵۰۰۰ تومان پول پس انداز کنید، رسیدن به پس انداز بزرگ راحتتر خواهد بود. همچنین ثابت قدم ماندن در مسیر برایتان سادهتر خواهد شد. حتما در مسیر خود موفقیتهای کوچک را جشن بگیرید.

۵. صبور باشید

برنامه ریزی و قدم برداشتن در راستای رسیدن به اهداف میتواند به انسان حس هدفمندی و جهت گیری بدهد. اما همیشه احتمال برگشت به عادات گذشته و رها کردن تصمیمات وجود دارد. به جای تسلیم شدن در برابر موانع، برنامه خود را اصلاح کنید یا فعالیتهایی را در نظر بگیرید که بتوانند جایگزین عادات نامطلوبتان شوند.

۶. افراط و تفریط نکنید

فرض کنید میخواهید برای خرید یک وسیله مهم در راستای کارتان پس انداز کنید. احتمالا اولین چیزی که به ذهنتان میرسد این است که از هزینه سرگرمی یا سفرهای خود کم کنید تا بتوانید به مقدار لازم پول ذخیره کنید. اما اینکار گاهی آنقدر شما را افسرده و درمانده میکند که ماندن در مسیر اهدافتان غیرممکن میشود و در نهایت اوضاع بهتری نخواهید داشت. به عبارت دیگر تعادل کلید حل این مسئله است. اقدامات دشوار و ناگهانی برای مسیرهای طولانی پایدار  نیستند.

                مهارتهای اساسی آینده نگری 

برای رویارویی با آینده به این مهارتهایی نیازمندیم:

هدفگذاری در تمام زمینه ها
برنامه ریزی
مدیریت ذهن
مطالعه و یادگیری
افزایش و بازدهی عملکرد
برقراری ارتباط موثر با دیگران
غلبه بر اهمال کاری
حفظ انگیزه
عادت سازی

روانشناسی...